Haijai.com


ซีลีเนียม คืออะไร


 
เปิดอ่าน 1733

ซีลีเนียม

 

 

ซีลีเนียมเป็นแร่ธาตุที่พบได้ทั่วไปในธรรมชาติ อาหารที่เป็นแหล่งของซีลีเนียม ได้แก่ บราซิลนัท อาหารทะเล เครื่องในและเนื้อสัตว์ ธัญพืช ผลิตภัณฑ์จากนม และไข่ ซีลีเนียมมีบทบาทสำคัญต่อการซ่อมแซมดีเอ็นเอ ต่อมไร้ท่อ และภูมิคุ้มกัน ทั้งยังเป็นสารต้านอนุมูลอิสระ ตลอดจนช่วยลดอาการข้างเคียงจากการได้รับยามะเร็ง cisplatin อย่างไรก็ตามการได้รับซีลีเนียมในปริมาณที่มากเกินไป ทำให้เกิดความผิดปกติ เช่น ลมหายใจมีกลิ่นกระเทียม มีรสโลหะในปาก ผมและเล็บเปราะ อาเจียน ท้องเสีย ผื่นผิวหนัง เป็นต้น ผู้ที่วางแผนจะเสริมซีลีเนียม จึงควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนทุกครั้ง

 

 

ซีลีเนียมเป็นแร่ธาตุที่พบได้ทั่วไปตามธรรมชาติ โดยสามารถพบได้ในรูปอนินทรีย์ (ซีลีเนทและซีลีไนท์) และ ซีลีเนียมอินทรีย์ (ซีลีโนเมไทโอนีและซีลีโนซิสเตอีน) ซึ่งร่างกายสามารถนำซีลีเนียมทั้งในรูปแบบอินทรีย์และอนินทรีย์ไปใช้ได้ แต่การดูดซึมซีลีเนียมทั้งสองรูปแบบจะไม่เท่ากัน โดยร่างกายสามารถดูดซึมซีลีโนเมไทโอนีนได้ถึงร้อยละ 90 ของปริมาณที่รับประทาน แต่ดูดซึมซีลีไนท์ได้เพียงร้อยละ 50 ของปริมาณที่รับประทาน ขนาดของซีลีเนียมที่ร่างกายควรได้รับในแต่ละวัน แตกต่างกันไปตามอายุและสภาวะของร่างกาย (เช่น ตั้งครรภ์หรือให้นมบุตร) โดยในผู้ใหญ่ควรดับซีลีเนียมวันละ 55 ไมโครกรัม ซีลีเนียมมีจำหน่ายในรูปแบบผลิตภัณฑ์เสริมอาหารในรูปของซีลีโนเมไทโอนีน และเกลือโซเดียมของซีลีไนท์หรือซีลีเนท

 

 

ซีลีเนียมที่พบในคนและสัตว์อยู่ในรูปของซีลีโนเมไทโอนีน เนื่องจากเมไทโอนีนเป็นกรดอะมิโน ซึ่งเป็นหน่วยย่อยของโปรตีน ซีลีเนียมจึงถูกสะสมในโปรตีนในร่างกาย โดยกล้ามเนื้อลายเป็นอวัยวะที่มีซีลีโนเมโทโอนีนสะสมในปริมาณสูงที่สุด อาหารที่เป็นแหล่งสำคัญของซีลีเนียม ได้แก่ บราซิลนัท (Brazil nut) อาหารทะเล (เช่น ปลาทูน่า ปลาตาเดียว ปลาซาร์ดีน กุ้ง หอย) เครื่องในสัตว์ (เช่น ตับ) เนื้อสัตว์ (เช่น เนื้อไก่ หมู วัว แฮม) ธัญพืช (เช่น ข้าวกล้อง ข้าวซ้อมมือ) ผลิตภัณฑ์จากนม (ได้แก่ เนยแข็ง) และไข่

 

 

ผลของซีลีเนียมต่อสุขภาพ

 

ซีลีเนียมมีบทบาทสำคัญต่อการซ่อมแซมดีเอ็นเอการตายของเซลล์ตามกำหนด ระบบต่อมไร้ท่อ และระบบภูมิคุ้มกัน นอกจากนี้ซีลีเนียมยังมีคุณสมบัติเป็นสารต้านอนุมูลอิสระ จึงมีส่วนร่วมในกระบวนการป้องกันปฏิกิริยาออกซิเดชันของไขมันในร่างกาย ลดการอักเสบ และป้องกันการแข็งตัวของเกล็ดเลือด อย่างไรก็ตามยังไม่มีงานวิจัยรับรองประสิทธิภาพของซีลีเนียมสำหรับการรักษาโรคมะเร็ง โรคในระบบหัวใจและหลอดเลือด หรือโรคเกี่ยวกับความจำหรือการรับรู้

 

 

เนื่องจากซีลีเนียมเป็นสารอาหารที่พบได้ในอาหารหลายชนิด การรับประทานอาหารตามปกติจะทำให้ร่างกายได้รับซีลีเนียมอย่างเพียงพอ ผู้ที่มีความเสี่ยงต่อภาวะขาดซีลีเนียม ได้แก่ ผู้ที่ฟอกไต ผู้ติดเชื้อเอชไอวี การขาดซีลีเนียมจะทำให้การทำงานของร่างกายเปลี่ยนแปลง ซึ่งหากร่างกายอยู่ในภาวะเครียดจะทำให้เกิดโรคได้ เช่น การขาดซีลีเนียมร่วมกับการติดเชื้อไวรัส สามารถทำให้เกิดโรคกล้ามเนื้อหัวใจชนิด Keshan disease นอกจากนี้การขาดซีลีเนียมยังมีความสัมพันธ์กับภาวะเป็นหมันในเพศชาย และโรคกระดูกข้ออักเสบ (osteoarthritis) ชนิด Kashin-Beck disease การขาดซีลีเนียมในสตรีมีครรภ์จะทำให้ภาวะขาดไอโอดีนรุนแรงขึ้น ซึ่งเป็นอันตรายต่อทารกในครรภ์

 

 

การรับประทานซีลีเนียมทั้งในรูปอินทรีย์และอนินทรีย์จากผลิตภัณฑ์เสริมอาหารมากเกินขนาด (ขนาดสูงสุดของซีลีเนียมที่ไม่ทำให้เกิดพิษในผู้ที่มีอายุ 14 ปีขึ้นไป คือ 400 มิลลิกรัมต่อวัน) อย่างต่อเนื่องจะทำให้เกิดอาการ เช่น มีลมหายใจกลิ่นเหมือนกระเทียม มีรสโลหะในปาก ผมและเล็บร่วงหรือเปราะ นอกจากนี้อาจมีอาการอื่นๆ เช่น มีรอยโรคที่ผิวหนังหรือระบบประสาท รู้สึกไวต่อการกระตุ้น ล้า อาเจียน ท้องเสีย ผื่นผิวหนัง ฟันเป็นจุด ในกรณีที่รับประทานซีลีเนียมในปริมาณมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งจากผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร อาจทำให้เกิดอาการพิษเฉียบพลัน ได้แก่ อาการรุนแรงทางระบบทางเดินอาหารและระบบประสาท กลุ่มอาการหายใจลำบากเฉียบพลัน กล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด ผมร่วง กล้ามเนื้อกดเจ็บ สั่น เวียนศีรษะ ไตวาย หัวใจล้มเหลว และอาจถึงแก่ชีวิตได้

 

 

ปฏิกิริยาระหว่างยา

 

ยา cisplatin สำหรับรักษามะเร็ง (เช่น มะเร็งรังไข่ กระเพาะปัสสาวะ ปอด) สามารถลดระดับซีลีเนียมในน้ำเลือดและผมได้ อย่างไรก็ตามยังไม่ทราบว่าการลดระดับดังกล่าว ก่อให้เกิดผลอย่างไรบ้าง นอกจากนี้ซีลีเนียมยังอาจลดอาการข้างเคียงจากการรักษาโรคมะเร็งด้วยยา cisplation

 

 

ข้อแนะนำ

 

ยังไม่มีงานวิจัยรองรับผลของซีลีเนียมต่อโรคมะเร็ง โรคหัวใจและหลอดเลือด หรือความจำ อีกทั้งการรับประทานอาหารหลักครบ 5 หมู่ ทำให้ร่างกายได้รับซีลีเนียมเพียงพอ จึงไม่มีความจำเป็นต้องรับประทานผลิตภัณฑ์เสริมอาหารเพื่อเสริมซีลีเนียม ผู้ที่ต้องการรับประทานซีลีเนียมสำหรับเสริมอาหารโดยเฉพาะอย่างยิ่ง เด็ก สตรีมีครรภ์ และสตรีให้นมบุตร ต้องปรึกษาแพทย์และเภสัชกรทุกครั้ง เนื่องจากการรับประทานซีลีเนียมเกินขนาดก่อให้เกิดพิษรุนแรงได้

 

 

เอกสารอ้างอิง

 

-Dietrary Fact Sheet: Selenium. Office of Dietary Supplements.

 

-National Institutes of Health. Reviewed April, 2014.

 

 

ภก.ณัฐวุฒิ ลีลากนก

(Some images used under license from Shutterstock.com.)



สักคิ้ว 3 มิติ เพ้นท์คิ้ว 3 มิติ